Niełatwo być nastolatkiem – to właśnie na tym etapie rozwoju zachodzą ogromne zmiany, z którymi młody człowiek nie potrafi sobie poradzić. Najbardziej charakterystycznym określeniem tego okresu jest brak równowagi spowodowany szalejącymi hormonami, rozwijającym się układem nerwowym, ogólnym funkcjonowaniem mózgu oraz zachowaniami buntowniczymi.

W konsekwencji młodzież bywa impulsywna, ma zmienne nastroje, często podejmuje pochopne decyzje i przejawia zachowania ryzykowne. I martwi się wieloma rzeczami…

 Etapy dorastania

Okres adolescencji (dojrzewania) jest najburzliwszym etapem w życiu człowieka. Wzrastanie ku dojrzałości niesie ze sobą ogromne zmiany zarówno w organizmie, jak i psychice ludzkiej. Młody człowiek kończy dzieciństwo i staje się dorosły, przeobraża się praktycznie pod każdym względem. Zachodzące zmiany dotyczą wszystkich aspektów życia i funkcjonowania w społeczeństwie. Oprócz wspomnianych transformacji fizycznych i psychicznych równie ważne są zmiany zachodzące w relacjach z innymi oraz we własnym poczuciu odrębności i indywidualności.

Wczesna faza dorastania

Przypada na wiek od 11. do 14. lat. Jest to czas szczególny, obejmuje bowiem najwięcej zmian fizycznych, które niosą ze sobą liczne rozterki. Młody człowiek doświadcza wyjścia z bezpiecznej strefy komfortu, jaką dawało dzieciństwo, i rozpoczyna wielką podróż w nieznaną dotąd dorosłość. Próbuje odnaleźć swoją tożsamość, chce być samodzielny, neguje i odrzuca to, co proponują i podpowiadają dorośli. Typowy bunt oznacza wejście w fazę poszukiwań własnego „ja”, niepewność emocjonalną, chwiejność w zakresie przeżywania, niejednokrotnie wycofanie i zamknięcie się w sobie.

Okres późnego dorastania

Przypada na wiek od 15. do 19. lat. Młody człowiek pragnie życia, jakie sam sobie zaplanuje, często nie zwraca uwagi na to, co mówią inni, uznaje ich rady za próby ataku na własną niezależność. Galopujące zmiany fizyczne powodują burzę hormonalną, przygotowanie do dojrzałości płciowej, współżycia seksualnego i poszukiwania partnera. Nastolatkowie często są impulsywni w działaniu – mówi się, że najpierw coś robią, dopiero później myślą. Niejednokrotnie ich zmienne nastroje są niezrozumiałe dla otoczenia, co powoduje narastanie konfliktów.

Prócz zmian fizycznych i psychicznych zaobserwować można też inne, które przejawiają się w nowym sposobie pojmowania rzeczywistości, myślenia abstrakcyjnego, umiejętności dedukcji. Świat nie jest już taki prosty – wszystkie informacje odnoszone są do własnego, krytycznego myślenia.

Obraz młodej osoby kształtuje się też poprzez jej relacje z otoczeniem, stosunek do rówieśników i dorosłych. W tym czasie ważny jest bliski kontakt z rodzicami, który daje nastolatkowi poczucie bezpieczeństwa, jednak dorośli nie mogą zbytnio ingerować w życie swojego dziecka – powinni raczej towarzyszyć mu w drodze ku dorosłości i służyć wsparciem oraz zrozumieniem.

Zbyt opiekuńcza czy ingerująca postawa powoduje powstanie konfliktów i ochłodzenie relacji, czasem nawet zerwanie kontaktów pomiędzy rodzicami a nastolatkiem. Może to prowadzić do poszukiwania autorytetów tam, gdzie niekoniecznie są one właściwe, do kontaktów z niebezpiecznymi środowiskami, subkulturami czy do niebezpiecznych zachowań.

Wspierający rodzic jest azylem, do którego zawsze można się zwrócić w trudnej sytuacji, opowiedzieć o swoich wątpliwościach, problemach i skonfrontować swój tok myślenia z myśleniem kogoś, komu młody człowiek ufa i kogo uznaje za autorytet. Niestety, najczęściej relacje te są niezwykle skomplikowane – brak czasu, cierpliwości, nadmierny konserwatyzm powodują, iż niezrozumienie między pokoleniami narasta.

Niezwykle ważne są też relacje z grupą rówieśniczą, dają bowiem poczucie bycia akceptowanym. Młody człowiek buduje przyjaźnie, próbuje utożsamiać się z innymi, pojawiają się pierwsze uczucia, zauroczenia.

Trudności przeżywane przez nastolatków

Okres dorastania jest niezwykle intensywny i bogaty w doznania, jakich doświadcza młody człowiek. To czas, kiedy uczęszcza do szkoły, musi walczyć o swoją przyszłość, swoje plany i dążenia. Jednocześnie towarzyszy mu wielki niepokój o to, czy poradzi sobie z wszystkimi wyzwaniami dorosłości, czy znajdzie miłość, przyjaźń i akceptację.

Często zmiany, jakie zachodzą w ciele i osobowości, są bardzo trudne do zaakceptowania dla nastolatka, a próby zdefiniowania własnego „ja” okazują się nieudolne i uchodzą za karykaturalne czy śmieszne.

Pojawienie się cech fizycznych związanych z dorosłością i seksualnością też nie jest łatwe. Młody człowiek porównuje się do innych, szuka akceptacji dla zmian, jakie w nim zachodzą.

Na domiar złego życie toczy się własnym tempem, przynosząc nieoczekiwane wydarzenia, jak śmierć w rodzinie, choroby, przeprowadzki, konflikty i inne, które negatywnie wpływają na psychikę młodej osoby. Dlatego tak ważne jest wsparcie ze strony bliskich oraz zrozumienie ze strony nauczycieli, rodziny i otoczenia.

Adolescencja nie musi być okresem wielkich problemów – przy mądrym i właściwym podejściu dorosłych może stać się po prostu pomostem między dzieciństwem a dorosłością.

Aleksandra Kubala-Kulpińska